TILANCHILIKKA QARSHI KURASHISHDA JINOIY JAVOBGARLIKNI DEKRIMINALIZATSIYA QILISH VA TASHKIL QILISH UCHUN JAZO CHORALARINI KUCHAYTIRISH MUAMMOLARI - OTAJONOV, Abrorjon (YURIST AXBOROTNOMASI, 2025)
Maqola tilanchilik fenomenining o‘ziga xos jihatlarini va unga qarshi kurashishning jinoyat-huquqiy choralarini takomillashtirish muammolarini tadqiq etishga bag‘ishlangan. Ma’lum bo‘ldiki, tilanchilik aksariyat davlatlarga xos tarixiy-ijtimoiy hodisa bo‘lib, hozirgi sharoitda latentlik darajasi yuqoriligi va “kiber tilanchilik” kabi yangi ko‘rinishlarning paydo bo‘lishi bilan jamiyat uchun salbiy oqibatlarni keltirib chiqarmoqda. Aniqlanishicha, O‘zbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksining 127¹-moddasi bu borada muhim qadam bo‘lsa-da, statistik ma’lumotlar va amaliy kuzatuvlar bu qilmishning keng tarqalganligini ko‘rsatadi. Qiyosiy-huquqiy tahlil Daniya, Germaniya, Italiya va BAA kabi xorijiy mamlakatlarning tilanchilikka qarshi kurash borasidagi tajribalarini o‘rganishni nazarda tutdi. Natijada, faol tilanchilikni dekriminalizatsiya qilish va jinoiy javobgarlikni faqat tilanchilikni tashkil qilishga yo‘naltirish, shuningdek, targ‘ibot-tashviqot choralarini kuchaytirish taklif qilindi. Taklif etilgan yangi tahrirdagi 127¹-modda jinoyiyhuquqiy ta’sir choralarini faqat og‘irlashgan holatlarda tilanchilikni tashkil etuvchilarga qo‘llashni ko‘zda tutadi. Shuningdek, maqolada keltirilgan ilmiy-amaliy xulosalar tilanchilikning ijtimoiy ildizlarini aniqlash, unga qarshi kompleks yondashuvni shakllantirish, kiber makondagi noqonuniy xatti-harakatlarni erta aniqlash va huquqni muhofaza qiluvchi organlar faoliyatini kuchaytirish zarurligini ko‘rsatadi. Muallif tomonidan ilgari surilgan takliflar O‘zbekistonda tilanchilikka qarshi kurashishda jinoiy-huquqiy siyosatni qayta ko‘rib chiqish, resurslarni samarali taqsimlash va profilaktik choralarning ustuvorligini ta’minlashga xizmat qiladi. Ushbu ilmiy tadqiqot tilanchilikning ijtimoiy xavfini kamaytirish, aholining huquqiy ongi va huquqiy madaniyatini oshirish hamda davlat-jam’iyat hamkorligini rivojlantirishga qaratilgan.