Abstrakt
Ushbu maqolada insofli egallovchi maqomining fuqarolik-huquqiy konstruksiyasi, uning tushunchasi va tarkibiy belgilari ko‘rib chiqilgan. Insofli egallovchiga oid subyektiv, kompleks (subyektiv-obyektiv) va iqtisodiy-huquqiy yondashuvlar o‘zaro solishtirilib, mulkdor manfaatining ustuvorligi, fuqarolik muomalasi barqarorligi va davlat reyestriga ishonch tamoyillari o‘rtasidagi ziddiyat bo‘yicha muallifning asoslangan pozitsiyasi bayon etilgan. O‘zbekiston Fuqarolik kodeksining 229-moddasi Germaniya, Shveytsariya, Italiya, Xitoy va Rossiya qonunchiligi hamda sud amaliyoti bilan qiyoslangan. Insofli egallovchining to‘rtta konstitutiv belgisi aniqlangan: bitimning haq evaziga tuzilishi xususiyati; mulkning vakolatsiz shaxsdan haq to‘lab olinishi; bilish standartidagi “ikki darajali negativlik”; mulkning mulkdor egaligidan chiqish sabablari. Milliy qonunchilik va sud amaliyotidagi yettita tizimli kamchilik, jumladan, Fuqarolik kodeksining o‘zbekcha va ruscha matnlaridagi atamalar nomuvofiqligi, insoflilik prezumpsiyasi va isbotlash yukining belgilanmaganligi, vindikatsiya o‘rniga restitutsiyaning qo‘llanishi hamda davlat organi xatosi oqibatlarining xaridor zimmasiga yuklanishi aniq sud ishlari misolida ko‘rsatilgan. Ilmiy muomalaga “davlat manbali vakolatsizlik” tushunchasi kiritilgan. Oliy sud Plenumi qarori uchun insoflilikni baholash mezonlari, insoflilik prezumpsiyasi, isbotlash yukining taqsimlanishi va davlat manbali vakolatsizlik oqibatlarini belgilovchi tushuntirishning aniq matni taklif etilgan.
Библиографические ссылки
Chang Y.-C. The Good-Faith Purchase Doctrine in 247 Jurisdictions // European Property Law Journal. 2020. Vol. 9.
DOI: https://doi.org/10.1515/eplj-2020-0005.
Crawford M.J.R. The Riddle of the Good Faith Purchaser // Oxford Journal of Legal Studies. 2025. Vol. 45, No. 1. P.
DOI: https://doi.org/10.1093/ojls/gqae037.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 5-apreldagi “O‘zbekiston Respublikasining fuqarolik qonunchiligini
takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi F-5464-son farmoyishi. URL: https://lex.uz/docs/4272621 [Order of the
President of the Republic of Uzbekistan No. F-5464 of 5 April 2019 “On Measures to Improve the Civil Legislation of the
Republic of Uzbekistan”].
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 24-avgustdagi “Mulk huquqining daxlsizligini ishonchli himoya
qilish, mulkiy munosabatlarga asossiz aralashuvga yo‘l qo‘ymaslik, xususiy mulkning kapitallashuv darajasini oshirish
chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PF-198-son Farmoni. URL: https://lex.uz/docs/6171343 [Decree of the President of the
Republic of Uzbekistan No. PF-198 of 24 August 2022 on measures for the reliable protection of the inviolability of
property rights].
O‘zbekiston Respublikasining Fuqarolik kodeksi (birinchi qism). 1995-yil 21-dekabr, 163-I-son. URL: https://lex.uz/
docs/111189 [Civil Code of the Republic of Uzbekistan (Part One) of 21 December 1995 No. 163-I].
Esanova Z.N., Hayitmurodov Sh.D. Mulkni insofli egallash: mushohada va tahlil // Huquqiy tadqiqotlar jurnali. 2020.
Maxsus son 2. B. 142-149. DOI: http://dx.doi.org/10.26739/2181-9130-2020-SI-2-18 [Esanova Z.N., Khayitmurodov Sh.D.
Bona Fide Acquisition of Property: Review and Analysis // Journal of Law Research. 2020. Special Issue 2. P. 142-149].
Zokirov I.B. Fuqarolik huquqi: darslik. 1-qism. 5-nashr. Toshkent: TDYuI nashriyoti, 2009. 611 b. [Zokirov I.B. Civil
Law: Textbook. Part 1. 5th ed. Tashkent: TSIL Publishing, 2009. 611 p.].
O‘zbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksiga sharh. 1-jild. Toshkent: Vektor-Press, 2010. 816 b. [Commentary on
the Civil Code of the Republic of Uzbekistan. Vol. 1. Tashkent: Vektor-Press, 2010. 816 p.].
Bürgerliches Gesetzbuch (BGB), §§ 242, 892, 929-936. URL: https://www.gesetze-im-internet.de/bgb/ [German
Civil Code, §§ 242, 892, 929-936].
Курбонов К.Ш. Институт добросовестного приобретателя в гражданском праве: автореф. дис. … канд.
юрид. наук. Душанбе, 2010. 26 с. [Kurbonov K.Sh. The Institution of the Bona Fide Purchaser in Civil Law: Abstract of
PhD Thesis. Dushanbe, 2010. 26 p.].
Schwartz A., Scott R.E. Rethinking the Laws of Good Faith Purchase // Columbia Law Review. 2011. Vol. 111, No.
P. 1332. URL: https://scholarship.law.columbia.edu/faculty_scholarship/1690.
Agzamova Q.B. Insofli egallovchi tushunchasining vujudga kelish asoslari // Central Asian Journal of
Multidisciplinary Research and Management Studies. 2024. Vol. 1, Issue 8. B. 70-71. DOI: https://doi.org/10.5281/
zenodo.13375784 [Agzamova Q.B. Grounds for the Emergence of the Concept of a Bona Fide Purchaser // Central Asian
Journal of Multidisciplinary Research and Management Studies. 2024. Vol. 1, Issue 8. P. 70-71].
Burhoniddin al-Marg‘inoniy. Hidoya / Tarjima va sharhlar bilan. Toshkent: Adolat, 2010. I jild [Burhan al-Din alMarghinani. Al-Hidaya, with translation and commentary. Tashkent: Adolat, 2010. Vol. I].
Schweizerisches Zivilgesetzbuch (ZGB), Art. 3, 933-935, 973. URL: https://www.fedlex.admin.ch/eli/
cc/24/233_245_233/de [Swiss Civil Code, Art. 3, 933-935, 973].
BGH, Urteil vom 01.03.2013, V ZR 92/12 // NJW. 2013. S. 1946 [Judgment of the German Federal Court of Justice
of 1 March 2013, V ZR 92/12, on good faith acquisition of an embezzled vehicle].
BGH, Urteil vom 23.09.2022, V ZR 148/21. URL: https://www.bundesgerichtshof.de [Judgment of the German
Federal Court of Justice of 23 September 2022, V ZR 148/21, on the burden of proof in good faith acquisition of a used
vehicle].
Codice civile italiano, Art. 1147, 1153. URL: https://www.altalex.com/documents/codici-altalex/2015/01/02/
codice-civile [Italian Civil Code, Art. 1147, 1153].
Civil Code of the People’s Republic of China (2020), Art. 311, 312. URL: https://www.trans-lex.org/601705/_/
civil-code-of-the-peoples-republic-of-china-/.
Постановление Конституционного Суда Российской Федерации от 21 апреля 2003 г. № 6-П. URL: https://
www.consultant.ru/document/cons_doc_LAW_41943/ [Ruling of the Constitutional Court of the Russian Federation No.
-P of 21 April 2003].
Постановление Конституционного Суда Российской Федерации от 22 июня 2017 г. № 16-П. URL: https://
www.consultant.ru/document/cons_doc_LAW_218686/ [Ruling of the Constitutional Court of the Russian Federation
No. 16-P of 22 June 2017].
European Court of Human Rights. Gladysheva v. Russia, no. 7097/10, judgment of 6 December 2011. URL: