Abstrakt
Maqolada O‘zbekistonda raqamli platformalar orqali ishlovchi shaxslarning huquqiy maqomi va ijtimoiy himoyasi tahlil qilinadi. Maqolaning maqsadi ushbu faoliyat doirasida yuzaga keladigan munosabatlarni mehnat munosabatlari sifatida baholash mezonlarini aniqlash hamda xodim maqomiga ega bo‘lmagan shaxslar uchun zarur himoya choralarini asoslashdan iborat. Tizimli va qiyosiy-huquqiy tahlil usullari yordamida mehnat, bandlik va davlat ijtimoiy sug‘urtasi to‘g‘risidagi qonunchilik, kuryerlik xizmatlarini ko‘rsatish qoidalari, milliy va xorijiy ilmiy adabiyotlar hamda xalqaro mehnat standartlari o‘rganildi. Shartnoma fuqarolik-huquqiy shaklda tuzilgan bo‘lsa-da, ish amalda ish beruvchining rahbarligi va nazorati ostida bajarilsa, ushbu munosabatlarni sud tartibida mehnat munosabatlari deb e’tirof etish mumkinligi asoslandi. Bunda platformaning xizmat haqini belgilash, ish jarayonini nazorat qilish va hisob qaydnomasidan foydalanishni cheklash vakolatlari, shuningdek, buyurtmani rad etish oqibatlari muhim ahamiyatga ega. Ushbu holatlar ijrochining amaldagi mustaqilligi bilan birgalikda baholanishi zarur. Maqolaning ilmiy hissasi 2026-yildagi qonunchilik o‘zgarishlari asosida xodim maqomi, o‘zini o‘zi band qilish va ijtimoiy sug‘urta qamrovining turlicha huquqiy oqibatlarini ochib berishdan iborat. To‘lov shartlarini aniq va tushunarli bayon etish, qarorlarga e’tiroz bildirish, sug‘urta badallari hisobini yuritish va kasbiy xavflardan himoya qilish bo‘yicha takliflar ishlab chiqildi. Xulosalardan platformalar faoliyatini huquqiy baholash va ijtimoiy himoya mexanizmlarini takomillashtirishda foydalanish mumkin.
Библиографические ссылки
UzNews. Почти треть водителей такси заработали менее 1 млн сумов с начала года ГНК. 04.09.2026.
URL: https://uznews.uz/ru/news/112484 (murojaat sanasi: 14.09.2026).
Javliyeva G.A. Raqamli iqtisodiyot sharoitida mehnat munosabatlari transformatsiyasi va notipik
mehnat munosabatlari (The transformation of employment relationships and non-standard employment in
the digital economy) // Yurisprudensiya. 2024. 4-jild, 1-son. B.91–100. URL: https://doi.org/10.51788/tsul.
jurisprudence.4.1./VGLS9563 (murojaat sanasi: 14.09.2026).
Qodirov Sh.M. Raqamli platforma bandligida xodim huquqlarini himoya qilish: xalqaro mehnat
standartlarini O‘zbekiston mehnat qonunchiligiga implementatsiya qilishning real-himoyaviy mezonlari
(Protecting workers’ rights in digital platform work: criteria for effective implementation of international labour standards in Uzbek labour law) // Pedagogs International Research Journal. 2026. Vol.105, No.1. B.144–156.
URL: https://openresearch-hub.com/index.php/ped/article/view/1986 (murojaat sanasi: 14.09.2026).
International Labour Organization. World Employment and Social Outlook 2021: The Role of Digital Labour
Platforms in Transforming the World of Work. Geneva: International Labour Office, 2021. URL: https://www.
ilo.org/sites/default/files/wcmsp5/groups/public/@dgreports/@dcomm/@publ/documents/publication/
wcms_771749.pdf (murojaat sanasi: 14.09.2026).
Javliyeva G.A. Notipik mehnat shakllaridan foydalanishni tartibga solishda MDH davlatlari tajribasi (The
experience of CIS countries in regulating non-standard forms of work) // Yurisprudensiya. 2023. 3-jild, 4-son.
B.102–111. URL: https://doi.org/10.51788/tsul.jurisprudence.3.4./BKVV2046 (murojaat sanasi: 14.09.2026).
Takei H. プラットフォーム労働とロシアー労働の組織化の社会学に寄せてー (Platform work and Russia:
towards a sociology of work organization) // Annual Bulletin of Research Institute for Social Sciences. 2023.
No.53. P.203–213. Yapon tilida.
O‘zbekiston Respublikasining Mehnat kodeksi (Labour Code of the Republic of Uzbekistan). 28.10.2022.
O‘RQ-798-son Qonun bilan tasdiqlangan. URL: https://lex.uz/docs/-6257288 (murojaat sanasi: 14.09.2026).
O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumining “Sudlar tomonidan mehnat shartnomasini bekor qilishni
tartibga soluvchi qonunchilikni qo‘llash amaliyoti to‘g‘risida”gi qarori (Resolution on judicial application of
legislation governing termination of employment contracts). 20.11.2023. 26-son. URL: https://lex.uz/ru/
docs/6684617 (murojaat sanasi: 14.09.2026).
Lee M. K., Kusbit D., Metsky E., Dabbish L. Working with Machines: The Impact of Algorithmic and DataDriven Management on Human Workers // Proceedings of the 33rd Annual ACM Conference on Human
Factors in Computing Systems (CHI ’15). — New York: ACM, 2015. — P. 1603–1612. — DOI: https://doi.
org/10.1145/2702123.2702548.
Kellogg K.C., Valentine M.A., Christin A. Algorithms at Work: The New Contested Terrain of Control //
Academy of Management Annals. 2020. Vol.14, No.1. P.366–410. URL: https://doi.org/10.5465/annals.2018.0174
(murojaat sanasi: 14.09.2026).
Schor J.B., Attwood-Charles W., Cansoy M., Ladegaard I., Wengronowitz R. Dependence and Precarity
in the Platform Economy // Theory and Society. 2020. Vol.49, No.5–6. P.833–861. URL: https://doi.org/10.1007/
s11186-020-09408-y (murojaat sanasi: 14.09.2026).
O‘zbekiston Respublikasining “Aholi bandligi to‘g‘risida”gi Qonuni (Law of the Republic of Uzbekistan on
employment). 20.10.2020. O‘RQ-642-son. URL: https://lex.uz/uz/docs/5055696 (murojaat sanasi: 14.09.2026).
O‘zbekiston Respublikasining “Davlat ijtimoiy sug‘urtasi to‘g‘risida”gi Qonuni (Law of the Republic
of Uzbekistan on state social insurance). 09.12.2025. O‘RQ-1101-son. URL: https://lex.uz/uz/docs/-7886679
(murojaat sanasi: 14.09.2026).
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Davlat ijtimoiy sug‘urtasi bo‘yicha to‘lovlarni tayinlash va
to‘lash tizimini takomillashtirishga oid chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi Farmoni (Decree on improving the award
and payment of state social insurance benefits). 03.11.2025. PF-206-son. URL: https://lex.uz/uz/docs/-7813695
(murojaat sanasi: 14.09.2026).
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining “Aholiga davlat ijtimoiy sug‘urtasi bo‘yicha to‘lovlarni
amalga oshirish tizimini takomillashtirishning qo‘shimcha chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qarori (Resolution on
additional measures to improve the payment of state social insurance benefits). 17.12.2025. 796-son. URL:
https://lex.uz/docs/-7926684 (murojaat sanasi: 14.09.2026).
O‘zbekiston Respublikasi Istiqbolli loyihalar milliy agentligi direktorining “Elektron tijoratda kuryerlik
xizmati faoliyatini amalga oshirish tartibi to‘g‘risidagi nizomni tasdiqlash haqida”gi buyrug‘i (Order approving
the Regulation on courier services in electronic commerce). 16.05.2025. 1-son. Davlat ro‘yxati: 18.06.2025,
-son. URL: https://lex.uz/docs/-7587377 (murojaat sanasi: 14.09.2026).
International Labour Organization. Convention concerning decent work in the platform economy, 2026
(No. 193). Geneva, 2026. URL: https://www.ilo.org/resource/record-decisions/convention-concerning-decentwork-platform-economy-2026 (murojaat sanasi: 14.09.2026).