Abstrakt
Mazkur maqola raqamli iqtisodiyot va global texnologik inqilob davrida yuzaga kelayotgan dolzarb huquqiy masalalardan biri – sun’iy intellekt bilan jihozlangan haydovchisiz transport vositalari ishtirokidagi yoʻl-transport hodisalarida jinoiy javobgarlikni belgilash muammolariga bagʻishlangan. Muallif an’anaviy jinoyat huquqi normalari va oʻz-oʻzini oʻqituvchi avtomatlashtirilgan dasturlar oʻrtasidagi konseptual tafovutlarni chuqur tahlil qilgan.
O‘rganish davomida AQSh, Xitoy va boshqa davlatlar tajribasi, xususan, haydovchisiz transportlar ishtirokida sodir boʻlgan yoʻl transport hodisalar misolida huquqiy boʻshliqlar ochib berilgan. Maqolada xorijiy va mahalliy olimlarning qarashlari tanqidiy oʻrganilib, ular bilan ilmiy bahs-munozaraga kirishilgan. Sun’iy intellektni jinoyat subyekti sifatida e’tirof etishning imkonsizligi asoslanib, shu bilan birga moddiy zararni undirish mexanizmlarining oʻzi jinoiy javobgarlik oʻrnini bosa olmasligi ta’kidlangan.
Shuningdek, maqolada yoʻl-transport hodisasining kelib chiqishiga dasturiy ta’minotdagi nuqson, texnik xizmat koʻrsatishdagi kamchilik, tizimga tashqi aralashuv yoki boshqa yoʻl harakati ishtirokchisining qoidabuzarligi sabab boʻlgan holatlar alohida koʻrib chiqilgan. Jinoiy javobgarlik masalasini hal etishda transport vositasining avtomatlashtirish darajasi, mas’ul shaxsning aybi hamda uning harakati yoki harakatsizligi bilan yuzaga kelgan oqibat oʻrtasidagi sababiy bogʻlanishni aniqlash zarurligi yoritilgan.
Yakunda muallif tomonidan sun’iy intellektni “kvazi-subyekt” sifatida koʻrib chiqish, kibermakonga qaratilgan jinoyatlarni alohida toifalash va jinoyat qonunchiligiga kelajak texnologiyalariga moslashgan yangi normalarni kiritish boʻyicha keng qamrovli, ilmiy asoslangan taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan.
Библиографические ссылки
“Waymo One Autonomous Ride-Hailing Service” // URL: https://waymo.com/waymo-one/; “Tesla Autopilot and
Full Self-Driving Capability” // URL: https://www.tesla.com/autopilot
“Apollo Go Robotaxi Operations” // URL: https://apollo.auto/robotaxi/
“Cruise to launch robotaxi service in Dubai”, RTA Dubai Official Press Release, 2023 // URL: https://www.rta.ae/
wps/portal/rta/ae/home/news-and-media/all-news/NewsDetails/cruise-origin-to-be-operated-in-dubai
Беспилотное такси в Казахстане: как это работает и чего ждать пассажирам // URL: https://www.inform.kz/
ru/bespilotnoe-taksi-v-kazahstane-kak-eto-rabotaet-i-chego-zhdat-passazhiram-fd4b0812
Oʻzbekistonda Xitoy kompaniyalari intellektual transport tizimini yoʻlga qoʻyadi // URL: https://www.gazeta.uz/
oz/2023/07/31/transport/
Bostrom N. Strategic Implications of Openness in AI Development. Global Police. – 2017. – Vol. 8, iss. 2. – P.
–148.
Hood K. Artificial Intelligence and the Legal Profession // Horizon Scanning. – 2018. – P. 20.
Локк Дж. Опыт о человеческом разумении. - URL: https://nibiryukov.mgimo.ru/nb_russian/nbr_teaching/
nbr_teach_library/nbr_library_classics/nbr_classics_locke_an_essay_concerning_human_understanding_book-1.htm
Любимов Л.В. К вопросу о возможности применения мер административного принуждения в отношении
беспилотного автомобиля, его водителя и производителя // Вестник Воронежского института МВД России. –2019. – № 4. – С. 221-227. Нудель С.Л. Уголовно-правовые механизмы обеспечения национальной безопасности
// Журнал российского права. – 2023. – № 11. – С. 62-74. Уголовно-юрисдикционная деятельность в условиях
цифровизации: монография / Н.А. Голованова, А.А. Гравина, О.А. Зайцев [и др.]. –Москва: ИЗиСП, КОНТРАКТ, 2019.
– С. 145. (Lyubimov L.V. On the issue of the possibility of applying administrative coercion measures to an unmanned
vehicle, its driver and manufacturer // Bulletin of the Voronezh Institute of the Ministry of Internal Affairs of Russia. –
– No. 4. – P. 221-227. Nudel S.L. Criminal legal mechanisms for ensuring national security // Journal of Russian
Law. – 2023. – No. 11. – P. 62-74. Criminal jurisdictional activity in the conditions of digitalization: monograph / N.A.
Golovanova, A.A. Gravina, O.A. Zaitsev [et al.]. – Moscow: IZiSP, KONTRAKT, 2019. – P. 145.)
Лаптев В. А. Понятие искусственного интеллекта и юридическая ответственность за его работу // Право.
Журнал Высшей школы экономики. – 2019. – № 2. – С. 79–102. (Laptev V. A. The concept of artificial intelligence and
legal responsibility for its work // Law. Journal of the Higher School of Economics. – 2019. – No. 2. – P. 79–102.)
Бабушкин А. А., Маслов А. А., Овчинский В. С. О некоторых научных проблемах использования
искусственного интеллекта в оперативно-розыскной деятельности / Оперативно-розыскная деятельность
в цифровом мире: сборник научных трудов / под ред. В. С. Овчинского. – Москва: ИНФРА-М, 2021. – С. 108.
(Babushkin A. A., Maslov A. A., Ovchinsky V. S. On some scientific problems of using artificial intelligence in operationalsearch activities / Operational-search activities in the digital world: collection of scientific papers / ed. V. S. Ovchinsky.
– Moscow: INFRA-M, 2021. – P. 108.)
Узденов Р. М. Новые границы киберпреступности // Всероссийский криминологический журнал. – 2016. Т.
, – № 4. –С. 649–655. (Uzdenov R. M. New frontiers of cybercrime // All-Russian Criminological Journal. – 2016. Vol.
, – No. 4. – P. 649–655.)
Wang P. Death by Hacking: The Emerging Threat of Kinetic Cyber. Combating Violent Extremism and Radicalization
in the Digital Era / under ed. M. Khader et al. Hershey : IGI Global, 2016. – P. 452–468.
Кибальник А. Г., П. В. Волосюк. Искусственный интеллект: вопросы уголовно-правовой доктрины,
ожидающие ответов // Вестник Нижегородской академии МВД России. – 2018. – №3 (44). – С. 173–179. (Kibalnik
A. G., Volosyuk P. V. Artificial intelligence: issues of criminal law doctrine waiting for answers // Bulletin of the Nizhny
Novgorod Academy of the Ministry of Internal Affairs of Russia. – 2018. – No. 3 (44). – P. 173–179.)
Liu H. Y. Irresponsibilities, inequalities and injustice for autonomous vehicles // Ethics and Information Technology.
– 2017. Vol. 19. I. 3. – P. 193–207.
Milder N. D. Let’s get real about self-driving cars: The transition will take a significant amount of time // Journal
of Urban Regeneration & Renewal. – 2018, Vol. 11, I. 3, – P. 223–232.
Морхат П. М. К вопросу о правовой дефиниции термина «искусственный интеллект» // Вестник
Московского городского педагогического университета. Серия: Юридические науки. – 2018. – № 2 (30). – С. 74–80.
(Morkhat P. M. On the legal definition of the term «artificial intelligence» // Bulletin of the Moscow City Pedagogical
University. Series: Legal Sciences. – 2018. – No. 2 (30). – P. 74–80.)