“TERGOVCHI” VA “TERGOV SUDYASI” INSTITUTLARI: TUSHUNCHA, VAKOLATLAR VA FARQLOVCHI BELGILARNING QIYOSIY-HUQUQIY TAHLILI
Kalit so‘zlar
Как цитировать
Abstrakt
Mazkur maqolada Oʻzbekiston jinoyat-protsessual tizimidagi ikkita markaziy subyekt - tergovchi va tergov sudyasi institutlarining nazariy-huquqiy asoslari, vakolatlar doirasi hamda ular oʻrtasidagi oʻxshash va farqlovchi belgilari qiyosiy-huquqiy tahlil qilingan. Oʻzbekiston Respublikasining amaldagi jinoyatprotsessual qonunchiligi (jumladan, Jinoyat-protsessual kodeksining 31¹-moddasi), shuningdek Rossiya, Germaniya, Fransiya, Qozogʻiston, Ukraina, AQSH va Yaponiya tajribasi qiyoslangan. Tergov sudyasining tergov harakatlarida bevosita ishtirok etish darajasiga koʻra jahon amaliyoti muallif tomonidan uch modelga - “faol” (Fransiya, Belgiya, Ispaniya), “aralash” (Qozogʻiston, Ukraina, Oʻzbekiston) va “nazorat” (Germaniya, Italiya, Niderlandiya, AQSH, Yaponiya) modellariga - tizimlashtirilgan hamda Oʻzbekiston tanlagan “aralash” modelning xalqaro tendensiyalarga mosligi asoslangan. Tahlilga Oliy sudning rasmiy
statistik maʼlumotlari ham jalb etilib, 2025-yilda respublika sudlarining tergov sudyalari tomonidan sanksiya va majburlov choralariga doir 52 120 ta iltimosnoma koʻrib chiqilgani va ularning 96,5 foizi qondirilgani, jumladan qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasiga doir iltimoslarning 94,9 foizi qondirilgani aniqlangan. Tahlil natijasida tergovchining protsessual mustaqilligini saqlagan holda tergov sudyasi vakolatlarini kengaytirishning ikkita yoʻnalishi - “dalillarni saqlab qolish” tergov harakatlarini kengaytirish va Qozogʻiston tajribasidagi “majburlash” mexanizmini joriy etish taklif etilgan, shuningdek tergovchining
prokuror koʻrsatmasi ustidan tergov sudyasiga shikoyat qilish imkoniyati toʻgʻrisidagi gʻoya ilgari surilib, uning ijobiy va salbiy oqibatlari baholangan.
Библиографические ссылки
Oʻzbekiston Respublikasining Jinoyat-protsessual kodeksi, 1994-yil 22-sentabr (2025-yil 28-yanvardagi OʻRQ-1022-son Qonun bilan kiritilgan 31¹-modda va boshqa oʻzgartirishlar bilan). URL: https://lex.uz/docs/-7347837
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Tezkor-qidiruv hamda tergov faoliyatida shaxsning huquq va erkinliklarini ishonchli himoya qilish kafolatlarini yanada kuchaytirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi 2024-yil 10-iyundagi PF-89-son Farmoni. https://lex.uz/uz/docs/-6964387
“2022-2026-yillarga moʻljallangan Yangi Oʻzbekistonning taraqqiyot strategiyasi” (Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 28-yanvardagi PF-60-son Farmoni bilan tasdiqlangan) https://lex.uz/ru/docs/-5841063
Tergov sudyalari: “ikki qutb” oʻrtasidagi adolat tarozisi // Sudyalar oliy kengashi rasmiy sayti. URL: https://sudyalaroliykengashi.uz/uz/news/854
Брянская Е. В. Возвращаясь к вопросу о целесообразности следственных судей в процессе доказывания по уголовному делу // Вестник Санкт-Петербургского университета МВД России. 2022. № 2 (94). С. 101–107. DOI: 10.35750/2071-8284-2022-2-101-107.
Ковтун Н. Н., Ярцев Р. В. Судебный следователь и следственный судья – разные субъекты правовых отношений // Ius Antiquum / Право и государство. 2011. https://www.iuaj.net/node/486
Чаплыгина В. Н. «Судебный следователь» и «следственный судья»: соотношение и назначение понятий // Ведомственный научный журнал. 2021. С. 25–31.
Pihlajamäki H. The French Heritage Put to the Test of Time: History of Criminal Procedure in Belgium (1814-2020) // Revista Brasileira de Direito Processual Penal. 2021. Vol. 7, No. 2. P. 963-1018. DOI:10.22197/rbdpp.v7i2.602
Идиров Е. И. Правовой статус следственного судьи в Республике Казахстан // Юридические исследования. 2016. № 9. https://nbpublish.com/library_read_article.php?id=52717
Шаренко С. Л. Слідчий суддя в кримінальному провадженні: розвиток ідеї та наукове осмислення правового інституту // Проблеми законності. 2020. № 151. doi: 10.21564/2414-990x.151.215343
Журавель О. О. Слідчий суддя як суб’єкт судового контролю за дотриманням прав, свобод і законних інтересів учасників кримінального провадження // Шляхи удосконалення досудового розслідування: організаційно-правові аспекти: матеріали наук.-практ. круглого столу. Харків, 2019 https://dspace.univd.edu.ua/
items/49a4a47e-0a90-4c31-96e3-18ac630a6733
Коновалов С. Г. Германский «следственный судья» в зеркале российской уголовно-процессуальной науки: факты и мифы // Закон. 2017. № 1. С. 170–181.
Sluiter G. Should We Give the Investigating Judge a Chance in International Criminal Proceedings? // Amsterdam Law School Legal Studies Research Paper No. 2019-29 / Amsterdam Center for International Law No. 2019-13. 2019 (со ссылкой на Rule 41(d)(1) of the U.S. Federal Rules of Criminal Procedure). URL: https://pure.uva.nl/ws/files/39162961/
SSRN_id3296825.pdf
Oʻzbekiston Respublikasi Oliy sudining 2026-yil 8-sentabrdagi 07-14/26-85375-son xati (Respublika sudlari tomonidan 2025-yil va 2026-yil 8 oyi mobaynida koʻrilgan ishlar yuzasidan statistik maʼlumotlar).