Jild 1 Nomeri 1 (2026), МАҚОЛАЛАР
Jild 1 Nomeri 1 (2026)

INTELLEKTUAL MULK OBYEKTI SIFATIDA AMALIY SAN’AT ASARLARI

МАҚОЛАЛАР
Nashr qilingan 2026-02-26
Abbosjon QO‘CHQOROV
O‘zbekiston Respublikasi Ekologiya va iqlim oʻzgarishi milliy qo‘mitasi huzuridagi Chiqindilarni boshqarish va sirkulyar iqtisodiyotni rivojlantirish agentligi bosh yuriskonsulti, O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi huzuridagi Yuridik kadrlarni qayta tayyorlash va malakasini oshirish instituti mustaqil izlanuvchisi

Abstrakt

Ushbu maqolada amaliy san’at asarlari intellektual mulk obyektining alohida turi sifatida ko‘rib chiqilib, ularning mualliflik huquqi tizimidagi huquqiy maqomi va muhofaza mexanizmlari tahlil qilinadi. Avvalo, amaliy san’at tushunchasi, uning tasviriy san’atdan, hunarmandchilik va ommaviy ishlab chiqariladigan buyumlardan farqlovchi belgilariga va individual xususiyatlariga izoh beriladi. Amaliy san’at asarlarining mualliflik huquqi obyektiga aylanishi uchun zarur bo‘lgan mezonlar – ijodiylik, individuallik, estetik qiymat va shaklning original yechimi kabi talablar yoritiladi. Shuningdek, milliy qonunchilik hamda xalqaro huquq normalari doirasida amaliy san’at asarlarining huquqiy himoyasi taqqoslab o‘rganiladi. Shu bilan birga, amaliy san’at obyektlarining dizayn, tovar belgisi va sanoat namunasi bilan kesishuvchi jihatlari ko‘rsatilib, ushbu obyektlarni to‘g‘ri huquqiy tasniflash va ro‘yxatdan o‘tkazish masalalaridagi mavjud muammolar tahlil etiladi. Amaliy bezak san’ati obyektlarini intellektual mulk sifatida e’tirof etishning iqtisodiy, madaniy va huquqiy ahamiyati asoslanib, huquqiy muhofazani takomillashtirish hamda amaliy san’at sohasida faoliyat yuritayotgan ijodkorlar, dizaynerlar va hunarmandlarni intellektual mulk huquqlaridan xabardor qilish, ularning manfaatlarini samarali himoya qilish bo‘yicha taklif va tavsiyalar ilgari suriladi.

Pdf

Библиографические ссылки

WIPO. Understanding Copyright and Related Rights. Geneva: World Intellectual Property Organization, 2016. // https://www.wipo.int/edocs/pubdocs/en/wipo_pub_909_2016.pdf.

Oʻzbekiston Respublikasining “Kreativ iqtisodiyot toʻgʻrisida”gi 03.10.2024-yildagi O‘RQ-970-son Qonuni // https://lex.uz/docs/-7129258.

From Function to Form: Applied Art in the UK and EU // URL: https://www.fieldfisher.com/en/insights/from-function-to-form-applied-art-in-the-uk-and-eu.

WIPO. Guide to the Copyright and Related Rights Treaties Administered by WIPO. Geneva: WIPO, 2004. // https://www.wipo.int/edocs/pubdocs/en/copyright/891/wipo_pub_891.pdf.

Oʻzbekiston Respublikasining “Mualliflik huquqi va turdosh huquqlar toʻgʻrisida”gi 20.07.2006-yildagi O‘RQ-42-son Qonuni // https://lex.uz/ru/docs/-1022944.

И.Б.Якубова Муаллифлик ҳуқуқи. Ўқув қўлланма –Т. 2020. 30-b.

CJEU, Brompton Bicycle (C-833/18) // https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A62018CJ0833&utm_source=chatgpt.com.

Adabiy va badiiy asarlarni muhofaza qilish toʻgʻrisida Berna konvensiyasi (Bern, 1886 yil 9 sentabr) // https://lex.uz/docs/-1310607.

Copyright, Designs and Patents Act 1988 // URL: https://www.legislation.gov.uk/ukpga/1988/48/contents.

“Industrial Designs and their Relation with Works of Applied Art and Three-Dimensional Marks” (SCT/9/6), Geneva, November 11 to 15, 2002.

Traditional cultural expressions and intellectual property // URL: https://www.wipo.int/en/web/traditional-knowledge/traditional-cultural-expressions/index?utm_source.