Abstrakt
Maqolada sun’iy intellekt texnologiyalarining jadal rivojlanishi natijasida jinoyat huquqi nazariyasi va amaliyotida yuzaga kelayotgan yangi muammolar ko‘rib chiqilgan. Sun’iy intellekt tizimlarini jinoyat huquqining mustaqil subyekti sifatida tan olish imkoniyatlari tahlil qilingan. Aniqlanishicha, amaldagi jinoyat-huquqiy doktrina jinoyat subyektining ongi, iroda erkinligi, aybi hamda o‘z qilmishining ijtimoiy va huquqiy oqibatlarini anglash qobiliyatiga asoslanadi. Sun’iy intellekt tizimlarida mazkur xususiyatlarning mavjud emasligi aniqlangan. Sun’iy intellekt ishtirokida sodir etilgan ijtimoiy xavfli qilmishlarda ayb, sababiy bog‘liqlik va javobgarlikni belgilash bilan bog‘liq muammolar tavsiflangan. Xalqaro-huquqiy hujjatlar, xorijiy ilmiy doktrina hamda qiyosiy-huquqiy yondashuvlar ko‘rib chiqilgan. Sun’iy intellektga “elektron shaxs” maqomini berish, uni bevosita jinoiy javobgarlikka tortish va funksional jihatdan inson ongiga tenglashtirish konsepsiyalari tanqidiy baholangan. Ma’lum bo‘ldiki, hozirgi texnologik rivojlanish bosqichida sun’iy intellektni mustaqil jinoyat subyekti sifatida e’tirof etish yetarli darajada asoslanmagan. Ishlab chiqaruvchi, dasturchi, integrator, mulkdor, operator va foydalanuvchi o‘rtasida javobgarlikni taqsimlash mezonlari aniqlangan. Algoritmik audit, texnik ekspertiza, raqamli dalillar va texnologik xavflarni baholash institutlarini rivojlantirish zarurati asoslangan.
Библиографические ссылки
Hallevy, Gabriel. When Robots Kill: Artificial Intelligence Under Criminal Law. Boston: Northeastern University Press, 2013. ISBN 9781555538019. // URL: https://repo.darmajaya.ac.id/4876/1/When%20Robots%20Kill_%20Artificial%20Intelligence%20under%20Criminal%20Law%20%28%20PDFDrive%20%29.pdf.
Simmler, Monika; Markwalder, Nora. Guilty Robots? – Rethinking the Nature of Culpability and Legal Personhood in an Age of Artificial Intelligence. Criminal Law Forum, Vol. 30, 2019, pp. 1–39. DOI:10.1007/s10609-018-9360-0.
Duan, Zhuozhen. Artificial Intelligence and the Law: Cybercrime and Criminal Liability. The British Journal of Criminology, Vol. 62, 2022, p. 257. URL: https://academic.oup.com/bjc/article-abstract/62/1/257/6284070
Kingston J. Artificial Intelligence and Legal Liability // Innovative Techniques and Applications of Artificial Intelligence: Proceedings of the International Conference on Innovative Techniques and Applications of Artificial Intelligence. – Cham: Springer, 2016. – P. 269–279. DOI: 10.1007/978-3-319-47175-4_20
Criminal Liability For AI-Based Cybercrime: Comparative Analysis Of Common Law And Civil Law Approaches. Journal of Law, Politic and Humanities, 2025. pp. 1064-1065. URL: https://dinastires.org/JLPH/article/view/2683.
Regulation (EU) 2024/1689 of the European Parliament and of the Council laying down harmonised rules on artificial intelligence (Artificial Intelligence Act), adopted 13 June 2024, entered into force 1 August 2024. Ref.: EUR-Lex 52024PC0264, https://eurlex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:52024PC0264.
Council of Europe Framework Convention on Artificial Intelligence and Human Rights, Democracy and the Rule of Law, CETS No. 225, adopted by the Committee of Ministers 17 May 2024, opened for signature in Vilnius 5 September 2024. https://www.coe.int/en/web/artificial-intelligence/the-framework-convention-on-artificial-intelligenceyu
European Parliament, Committee on Legal Affairs, Civil Law Rules on Robotics, 2017; Open Letter to the European Commission on Artificial Intelligence and Robotics, signed by AI and robotics experts, http://www.robotics-openletter.eu/ (2018).
Hallevy, Prof. Gabriel, The Basic Models of Criminal Liability of AI Systems and Outer Circles (June 11, 2019). Available at SSRN:https://ssrn.com/abstract=3402527 or http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.3402527.
Wojtczak S. Endowing Artificial Intelligence with Legal Subjectivity // AI & Society. – 2022. – Vol. 37, No. 1. – P. 1–9. DOI: 10.1007/s00146-021-01147-7. pp. 205 – 213.
Simmler M., Markwalder N. Guilty Robots? – Rethinking the Nature of Culpability and Legal Personhood in an Age of Artificial Intelligence // Criminal Law Forum. – 2019. – Vol. 30, No. 1. DOI: 10.1007/s10609-018-9360-0.
Бегишев И.Р., & Хисамова З.И. (2022). ИСКУССТВЕННЫЙ ИНТЕЛЛЕКТ И УГОЛОВНЫЙ ЗАКОН : МОНОГРАФИЯ. МОСКВА: ПРОСПЕКТ, 2021. 192 С. Виктимология, 9 (1), 127-129. URL: https://cyberleninka.ru/article/n/iskusstvennyy-intellekt-i-ugolovnyy-zakon-monografiya-moskva-prospekt-2021-192-s.
Хисамова Зарина Илдузовна, & Бегишев Ильдар Рустамович (2019). УГОЛОВНАЯ ОТВЕТСТВЕННОСТЬ И ИСКУССТВЕННЫЙ ИНТЕЛЛЕКТ: ТЕОРЕТИЧЕСКИЕ И ПРИКЛАДНЫЕ АСПЕКТЫ. Всероссийский криминологический журнал, 13 (4), 564-574. URL: https://cyberleninka.ru/article/n/ugolovnaya-otvetstvennost-i-iskusstvennyy-intellekt-teoreticheskie-i-prikladnye-aspekty.
Gless, Sabine; Silverman, Emily; Weigend, Thomas. If Robots Cause Harm, Who Is to Blame? Self-Driving Cars and Criminal Liability. New Criminal Law Review, Vol. 19, No. 3, 2016, pp. 412-436. URL: https://www.jstor.org/stable/26417695
Gless, Sabine; Ligeti, Katalin. Regulating driving automation in the European Union – criminal liability on the road ahead? New Journal of European Criminal Law, 2024. DOI: 10.1177/20322844231213336.
