Abstrakt

Ushbu maqola sun'iy intellekt (SI) tizimlarining fuqarolik-huquqiy munosabatlardagi maqomini huquqiy tahlil qilishga bag'ishlangan. Zamonaviy raqamli iqtisodiyot va texnologik taraqqiyot sharoitida SI tizimlarining fuqarolik muomalasiga faol jalb etilishi ularning huquqiy tabiatini aniq belgilashni taqozo etmoqda, bu esa mazkur tadqiqotning dolzarbligini belgilaydi. Maqolaning maqsadi SI tizimlarining fuqarolik-huquqiy munosabatlarda obyekt sifatidagi o‘rnini nazariy va amaliy jihatdan tahlil qilishdan iborat. Tadqiqot natijasida SI tizimlari mustaqil huquq va majburiyatlarga ega bo‘lgan subyekt emas, balki fuqarolik huquqi normalari asosida tartibga solinuvchi maxsus turdagi obyekt sifatida qaralishi lozimligi asoslab berilgan. Muallif SI tizimlarining fuqarolik muomalasi obyekti sifatidagi o‘ziga xos belgilarini (avtonomlik darajasi, huquqiy egalik masalasi, javobgarlik taqsimoti) tahlil qiladi va ularni an’anaviy obyektlar (mulk, ashyolar, mulkiy huquqlar)dan farqlovchi jihatlarni ko‘rsatib beradi. Maqolaning ilmiy yangiligi shundaki, unda SI tizimlarini fuqarolik huquqi obyekti sifatida tasniflashning yagona mezonlar tizimi taklif etiladi. Amaliy ahamiyati tadqiqot natijalaridan O‘zbekiston Respublikasi fuqarolik qonunchiligini takomillashtirish, xususan Fuqarolik kodeksiga SI tizimlarining huquqiy maqomini belgilovchi normalarni kiritish borasidagi takliflarni ishlab chiqishda foydalanish mumkinligidadir. Maqola yuridik ta’lim va ilmiy-tadqiqot faoliyatida ham qo‘llanilishi mumkin.

Pdf
DOI

Библиографические ссылки

The EU Artificial Intelligence Act. https://www.euaiact.com/web_page_name

Executive Order 14365 of December 11, 2025, “Ensuring a National Policy Framework for Artificial Intelligence” // The White House, Presidential Actions, 11.12.2025. https://www.whitehouse.gov/presidential-actions/2025/12/eliminating-state-law-obstruction-of-national-artificial-intelligence-policy/

Gesetz zur Durchführung der Verordnung über künstliche Intelligenz (KI-Marktüberwachungs- und Innovationsförderungsgesetz — KI-MIG), vom Deutschen Bundestag am 11. Juni 2026 beschlossen (Bundestag-Drucksache 21/4594, in der vom Digitalausschuss geänderten Fassung 21/6407), vom Bundesrat am 10. Juli 2026 gebilligt. https://www.bundestag.de/dokumente/textarchiv/2026/kw24-de-ki-1183820; https://www.bundesregierung.de/breg-de/aktuelles/umsetzung-ki-verordnung-2406638

人工知能関連技術の研究開発及び活用の推進に関する法律 (Act on the Promotion of Research, Development and Utilization of Artificial Intelligence-Related Technologies). https://www8.cao.go.jp/cstp/ai/ai_act/ai_act.html

生成式人工智能服务管理暂行办法 (Interim Measures for the Management of Generative AI Services). http://www.cac.gov.cn/2023-07/13/c_1690898327029107.htm

Pagallo U. The Laws of Robots: Crimes, Contracts, and Torts. Dordrecht: Springer, 2013. https://link.springer.com/book/10.1007/978-94-007-6564-1

Filipova I.A., Koroteev V.D. Future of the Artificial Intelligence: Object of Law or Legal Personality? // Journal of Digital Technologies and Law. — 2023. — Vol. 1, No. 2. — P. 359–386. — DOI: 10.21202/jdtl.2023.15. https://doi.org/10.21202/jdtl.2023.15

J.Sharipov, R.Nuridinov. Сунъий интеллект: таълим сифатини ошириш драйвери. 07.05.2025. Taraqqiyot strategiyasi markazi rasmiy web-sayti. // https://strategy.uz/index.php?news=2096

I.B.Zokirov. Fuqarolik huquqi: Darslik. I qism.; Qayta ishlangan va to‘ldirilgan beshinchi nashr. –T.: TDYUI nashriyoti, 2009.// https://unilibrary.uz/literature/145352

H.Rahmonqulov. Fuqarolik huquqi obyektlari (o‘quv qo‘llanma). –T.: TDYUI nashriyoti, 2009.// https://library.tsul.uz/uz/books/23492

O.Oqyulov, J.I.Yuldashev, N.F.Imomov. Fuqarolik huquqiga kirish: Darslik. Toshkent-2025 // https://library.tsul.uz/uz/books/4834

O‘zbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksiga sharh. 1-jild (birinchi qism) Adliya vazirligi. – T.: «Vektor-Press», 2010. – 816 b. // https://library.tsul.uz/uz/books/5269

X.R.Isanov Sun’iy intellekt tizimlari oshiqcha xavf manbayi sifatida: fors-major holati // Yurisprudensiya. – 2025. – 5-jild, 1-son. – B. 32–33. DOI: 10.51788/tsul.jurisprudence.5.1./VINX6590 // https://yurisprudensiya.tsul.uz/index.php/yurisprudensiya/article/view/90

Архипов, В. В., Наумов, В. Б. (2017). О некоторых вопросах теоретических оснований развития законодательства о робототехнике: аспекты воли и правосубъектности. Закон, 5, 157–170. https://zakon.ru/LibraryHome/Publication?_igZakon=True&_pubId=11526

Fuqarolik huquqi: Darslik. I qism. I.B.Zokirov; Mas’ul muharrir: H.Rahmonqulov: Qayta ishlangan va to‘ldirilgan beshinchi nashr. –T.: TDYUI nashriyoti, 2009.// Fuqarolik huquqi: Darslik. I qism. Mualliflar jamoasi. O‘zbekiston Respublikasida xizmat ko'rsatgan yurist, prof. O.Oqyulovning umumiy taliriri ostida. - Т.: TDYU nashriyoti. 2017.// Fuqarolik huquqiga kirish. Darslik. Oqyulov O., Yuldashev J.I., Imomov N.F., Yuridik adabiyotlar publish. Toshkent. https://unilibrary.uz/literature/145352

Raxmonov, T. (2025). Oʻzbekistonda sun’iy intellektning fuqarolik-huquqiy maqomini aniqlash masalalari. Ijtimoiy-gumanitar fanlarning dolzarb muammolari Актуальные проблемы социально-гуманитарных наук Actual Problems of Humanities and Social Sciences., 5(S/9), 449–454. https://doi.org/10.47390/SPR1342V5SI9Y2025N72

Abbott, Ryan. The Reasonable Robot: Artificial Intelligence and the Law. Cambridge: Cambridge University Press, 2020.// https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=3611370&__cf_chl_f_tk=tb.O21MM9oZ1m8fWyWxOGkjQyACQdTQQ7c4MRjK68wQ-1783417660-1.0.1.1-YWxNJ.ODxSmAFELzo5muVuNGLbWUxAMECvPCZhFPHqE

Bryson, Joanna J. “Robots Should Be Slaves.” In Close Engagements with Artificial Companions: Key Social, Psychological, Ethical and Design Issues, ed. Yorick Wilks, 63–74. Amsterdam: John Benjamins Publishing Company, 2010. DOI:10.1075/nlp.8.11bry// https://researchportal.bath.ac.uk/en/publications/robots-should-be-slaves

Calo, Ryan. “The Interesting Robot: A Reply to Professor Abbott.” Jerusalem Review of Legal Studies 25, no. 1 (2022): 1–15. Oxford University Press.//https://www.researchgate.net/publication/363114569_The_Interesting_Robot_A_Reply_to_Professor_Abbott

S.Bozarov. Sun’iy intellekt javobgarligining axloqiy va huquqiy taomillari // Общество и инновации. 2022. Т. 3. № 3. С. 48–56. https://www.researchgate.net/publication/362153091_Sun'iy_intellekt_javobgarligining_axloqiy_va_huquqiy_taomillari

Bozarov S.S. Artificial Intelligence – Whether Responsibility of Robots Possible? // Yurisprudensiya. – 2021. – №5. – B. 60–64. https://www.researchgate.net/publication/368737614_Artificial_intelligence_-_WHEther_responsibility_of_robots_possible

А.В.Убайдуллаева. Sun’iy intellekt yordamida yaratilgan intellektual mulkning huquqiy tartibga solinishi. Yuridik fanlar bo‘yicha falsafa doktori dissertatsiyasi avtoreferati. TDYU. Toshkent-2025 https://justy.uz/books/suniy-intellekt-yordamida-yaratilgan-intellektual-mulkning-huquqiy-tartibga-solinishi/

Rustambekov I., Gulyamov S., Ubaydullaeva A., Intellectual Property in the Digital Age: Educational methodical manual. Tashkent state University of law. Tashkent-2025 https://library.tsul.uz/uz/books/18507